Badania na boreliozę – rodzaje badań, przyczyny fałszywych wyników

Jak wykonać badanie na boreliozęBadania na boreliozę powinny ułatwić postawienie diagnozy. Nie mniej jednak diagnostyka tej choroby budzi wiele kontrowersji. Wśród pacjentów istnieje obawa, że badania nie są dokładne i nie wykryją infekcji. W przypadku badań z krwi najważniejszy jest czas ich wykonania.  

Sprawdź jakie są rodzaje badań oraz, co może spowodować fałszywe wyniki. Zarówno te ujemne – w przypadku osób chorych, jak również dodatnie u osób zdrowych…

Rozpoznanie boreliozy jest trudne, ponieważ krętki Borrelia bardzo dobrze radzą sobie z omijaniem zabezpieczeń naszego układu immunologicznego. Żadna ze znanych obecnie metod diagnostycznych nie jest w stanie w 100% potwierdzić infekcji. Dodatkowo objawy boreliozy często bywają mylone z innymi dolegliwościami, takimi jak przeziębienie i grypa – więcej informacji.

Diagnostyka boreliozy – polega na wykrywaniu w krwi chorego przeciwciał. Przeciwciała są elementem układu odpornościowego, który zostaje pobudzony do walki z infekcją.

Jeżeli infekcja jest świeża – organizm produkuje przeciwciała przeciwko Borrelia w klasie IgM.

Przeciwciała IgM pojawiają się w krwi najczęściej po 2 tygodniach od zakażenia (u niektórych osób dopiero po 6 tygodniach). Następnie pozostają one obecne w krwi przez kilka, a nawet kilkanaście miesięcy.

Wraz z rozwojem infekcji, w późniejszym stadium – w krwi pojawiają się przeciwciała w klasie IgG.

Właśnie te dwie klasy przeciwciał – IgM oraz IgG są wykrywane w podstawowych badaniach diagnostycznych, do których zaliczamy:

  • metodę ELISA (test przesiewowy) – badanie wykonywane w laboratorium medycznym
  • Western Blot (test potwierdzenia) – badanie wykonywane w laboratorium medycznym
  • Borelioza test IgM – test point of care do samokontroli dostępny w aptece (badanie wykonuje się samodzielnie w domu)

W przypadku badań serologicznych (szukanie przeciwciał w krwi pacjenta), zalecanych jako podstawowa diagnostyka boreliozy należy pamiętać, że istnieje możliwość uzyskania wyniku fałszywie dodatniego lub fałszywie ujemnego.

Badania na boreliozę – przyczyny fałszywie ujemnych wyników

Czasami zdarza się, że pacjent chory – mający objawy uzyskuje negatywny (ujemny) wynik badania. Co wtedy? Czy to znaczy, że badania zostały przeprowadzone w sposób niepoprawny czy może technika badania okazała się zbyt mało dokładna? Odpowiedź brzmi NIE, przyczyny należy szukać gdzie indziej…

Dlaczego uzyskuje się fałszywie ujemne wyniki badań u osoby chorej?

1. Zbyt wczesne wykonanie badań na boreliozę (tzw. okienko serologiczne)

Należy pamiętać, że badania nie wykonujemy zaraz po ukąszeniu kleszcza. Organizm potrzebuje czasu na wyprodukowanie przeciwciał. Przeciwciała IgM (świeża infekcja) pojawiają się najwcześniej po 2 tygodniach od zakażenia, a u niektórych osób dopiero po 6 tygodniach. Natomiast przeciwciała IgG pojawiają się zazwyczaj w 2 miesiącu od zakażenia. Wykonanie badania zbyt wcześnie spowoduje, że wynik wyjdzie ujemny – co nie wyklucza rozwoju infekcji.

2. Defekt układu odpornościowego

Niekiedy zdarza się, że mamy do czynienia z defektem układu odpornościowego u osoby zainfekowanej boreliozą. Zarówno nabyty, jak i wrodzony co powoduje, że odpowiedź immunologiczna na zakażenie jest zbyt słaba, aby wykryć we krwi przeciwciała. Badania wówczas będą fałszywie ujemne.

3. Lokalna produkcja przeciwciał w układzie nerwowym lub w stawach

Zdarza się, że przeciwciała przeciwko Borrelia produkowane są jedynie w miejscach, gdzie obecna jest infekcja. W przypadku, kiedy przeciwciała obecne są jedynie w płynie mózgowo-rdzeniowym lub płynie stawowym, mogą nie być wykrywane za pomocą badań krwi.

4. Przebyta wcześniej antybiotykoterapia

Przyjmowanie antybiotyków może mieć wpływ na osłabienie odpowiedzi immunologicznej, a tym samym na obniżenie stężenia przeciwciał – co powoduje fałszywie ujemny wynik badań w kierunku boreliozy.

Przyczyny fałszywie dodatnich wyników badań na boreliozę

Dlaczego uzyskuje się fałszywie dodatnie wyniki badań na boreliozę u osoby zdrowej?

1. Reakcje krzyżowe w wyniku innych infekcji

W wyniku innych infekcji, które przeszedł pacjent (np. kiła, wirus EBV) mogą powstawać przeciwciała bardzo podobne do przeciwciał obecnych podczas infekcji boreliozy. Jest to spowodowane obecnością takich samych antygenów na powierzchni tych patogenów.

2. Choroby Autoimmunologiczne (autoprzeciwciała w krwi pacjenta)

W przypadku, gdy pacjent ma chorobę autoimmunologiczną, a poziom autoprzeciwciał w krwi jest wysoki – można zaobserwować występowanie wyników fałszywie dodatnich w testach na boreliozę.

Sprytna borelioza – co utrudnia rozpoznanie choroby?

Borelioza stwarza współczesnej medycynie szereg wyzwań i z całą pewnością jest jedną z infekcji, która sprawia największe trudności z rozpoznaniem. Na taką sytuacje ma wpływ wiele czynników, związanych z samą bakterią – czyli krętkiem Borrelia:

badania na boreliozę1. Krętki Borrelia zmieniają się, utrudniając układowi odpornościowemu walkę z infekcją (tzw. zmienność antygenowa)

Antygen (np. białko) to element znajdujący się na powierzchni bakterii. Antygeny są rozpoznawane przez przeciwciała.

Antygeny Borrelia są wykorzystywane do konstruowania testów laboratoryjnych (nanosi się je na odpowiednie podłoże, a następnie sprawdza się czy w krwi pacjenta są przeciwciała, które mogą „wyłapać” te antygeny).

W przypadku boreliozy mamy do czynienia z bardzo dużą, niespotykaną u innych bakterii zmienność antygenów.

2. Bakteria przyjmuje różne formy (tzw. zmienność morfologiczna)

Krętki Borrelia zazwyczaj występują w formie spiralnej, która umożliwia im poruszanie się i przemieszczanie w organizmie człowieka. Lecz kiedy warunki stają się mniej sprzyjające – krętek może przybrać formę nieruchliwej cysty, która jest bardziej odporna i pozwala bakterii „przeczekać”.

Niestety z chwilą przeobrażenia się w cysty – niektóre antygeny znikają z powierzchni bakterii, co utrudnia rozpoznanie jej przez układ immunologiczny. W tej postaci trudniej jest wykryć bakterię za pomocą badań diagnostycznych, ponieważ następuje spadek poziomu przeciwciał.

3. Borrelia chowa się w komórkach lub miejscach, gdzie układ immunologiczny jest mniej skuteczny

Produkcja przeciwciał podczas infekcji jest procesem powolnym. Powoduje to, że bakterie mają czas, aby „ukryć się” w strefach organizmu, w których mogą chronić się przed atakiem przeciwciał. Niszami, które pozwalają bakteriom przetrwać są np. komórki do których wnętrza przedostają się krętki, układ nerwowy czy aparat słuchu.

Takie „ukrywanie się” bakterii powoduje, że:

  • układu immunologiczny ma utrudnione działanie
  • pojawiają się trudności w leczeniu (antybiotyki mają trudność z przedostaniem się do przestrzeni wewnątrzkomórkowej)
  • istnieje możliwość odnowy infekcji – po wydostaniu się bakterii z ukrycia

A co z badaniem kleszcza…?

Na rynku pojawiają się testy do badania kleszcza, które nie są wyrobami medycznymi do samokontroli. W związku z tym takie produkty nie podlegają unijnej procedurze oceny zgodności, nie posiadają znaku CE z numerem tzw. jednostki notyfikowanej oraz nie są objęte szczegółową kontrolą jakości.

Testy tego typu, w przeciwieństwie do serologicznych badań krwi, nie są rekomendowane przez Polskie Towarzystwo Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych.

Badanie na boreliozę polegające na wykrywaniu infekcji u kleszcza nie wnosi nic do diagnostyki boreliozy, ponieważ:

  • testy badające kleszcza nie potwierdzają infekcji w organizmie człowieka tylko obecność bakterii w ciele kleszcza
  • wynik dodatni testu i tak trzeba potwierdzić badaniem krwi
  • bakterie bytujące w ciele kleszcza mogą być martwe i co za tym idzie nie są niebezpieczne dla człowieka
  • nawet, gdy kleszcz jest zarażony boreliozą to ryzyko przeniesienia na człowieka wynosi ok 5%

Reasumując, badania na boreliozę nie zapewnią nam 100% pewności, co do rozpoznania infekcji. Jednak w połączeniu z objawami i wywiadem lekarskim wciąż stanowią najlepszą metodę wykrycia infekcji i zapobiegania rozwojowi choroby.

Bibliografia:

[1] Witecka-Knysz E. i wsp.: Borelioza: dlaczego diagnostyka jest tak trudna? Diagnosta Laboratoryjny, 2007.

[2] Legatowicz-Koprowska M., Walczak E.: Borelioza – wciąż trudne wyzwanie, Forum Medycyny Rodzinnej 2011, tom 5, nr 3, 336–344.

[3] Wojciechowska-Koszko I., Mnichowska-Polanowska M.: Serologiczna diagnostyka boreliozy z lyme w praktyce laboratoryjnej, Post. Mikrobiol., 2015, 54, 3, 283-290.

[4] Bielecki M., Kowal K.: Borelioza – diagnostyka, leczenie, powi- kłania. Terapia, 2011, 257, 50–57.

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *