| Co to jest borelioza?

Choroba zakaźna przenoszona przez kleszcze

Borelioza - co to jestInfekcje przenoszone przez kleszcze budzą coraz większe kontrowersje oraz zainteresowanie wśród specjalistów z zakresu medycyny. Najpoważniejszy problem stanowi dziś borelioza z Lyme. Wynika to głównie z dużej dynamiki wzrostu zachorowań, częstości występowania boreliozy oraz faktu, iż nierozpoznana choroba prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Często jej przebieg odbywa się bezobjawowo. Rozwój boreliozy może prowadzić do zaburzenia funkcjonowania w obrębie wielu ważnych narządów. Zmiany obserwuje się m.in. w układzie stawowo-mięśniowym, układzie nerwowym czy sercu. Borelioza może prowadzić do odkleszczowego zapalenia mózgu.

Szacuje się, że w Polsce około 30% populacji kleszczy jest nosicielem boreliozy. Co roku w Polsce odnotowuje się kilka tysięcy nowych zachorowań! Wciąż przybywa ludzi walczących z tragicznymi skutkami tej choroby.

„Choroba kleszczy” czy „cicha epidemia” to stwierdzenia potocznie używane w kontekście boreliozy. Ryzyko ukąszenia przez kleszcze i przeniesienia patogenów na człowieka ciągle wzrasta, ponieważ te malutkie pajęczaki można spotkać niemalże wszędzie! To nie tylko problem leśników i myśliwych – zainfekowane kleszcze bytują również w środowisku miejskim. Z powodu rozpowszechnienia różnych form wypoczynku i rekreacji w sezonie wiosenno – letnim obserwuje się również znaczny wzrost aktywności kleszczy i tym samym liczby zachorowań.

Borelioza jest wielopostaciową, zakaźną chorobą wywoływaną przez spiralne bakterie – krętki z gatunku Borrelia (w Polsce są to 3 typy: Borrelia burgdorferi, Borrelia garinii, Borrelia afzelii).

Dodatkowo wiadomo dziś, że boreliozę przenoszą również inne gatunki owadów i pajęczaków, które mają kontakt z ludzką krwią. Wśród nich wymienia się głównie komary, wszy, pchły czy muchy.

Kto jest szczególnie narażony?

Dużą liczbę zachorowań na boreliozę obserwuje się wśród pracowników leśnictwa, zbieraczy runa leśnego, myśliwych, rolników jak również u osób przebywających w środowisku leśnym w celach rekreacyjnych. Zwiększone ryzyko transmisji zakażenia występuje również przy kontakcie ze zwierzętami dzikimi i domowymi, które są okresowo narażone na “ugryzienia kleszczy”.

Niemniej jednak kleszcze można spotkać nawet w miejskich parkach, przydrożnych krzakach i trawie – w Polsce nie ma już terenów wolnych od kleszczy. Niestety – w ostatnich latach kleszczy znacząco przybyło, co związane jest głównie z ociepleniem klimatu i łagodnymi zimami.

| Niepozorny wróg – jak wygląda kleszcz?

Wbrew pozorom nie jest to dziwne pytanie. Chodź wiele osób kojarzy wygląd kleszcza – nie zawsze łatwo go rozpoznać. Dlaczego? Ponieważ większość osób, szczególnie tych które zetknęły się z kleszczem u swojego czworonoga myśli, że kleszcze zawsze wyglądają jak po żerowaniu – są dość duże i okrągłe.

To błąd, ponieważ w rzeczywistości atakują nas kleszcze „głodne” które są niezwykle małe.

jak wygląda kleszczZnanych jest ponad 800 gatunków kleszczy, z czego w Polsce występuje 20 z nich. Największe niebezpieczeństwo czyha ze stronu 2 gatunków kleszczy: kleszcza pospolitego oraz kleszcza łąkowego.

1. Postać dorosła – jak ziarenko sezamu

Samice kleszczy są największe – bez żerowania, głodne osiągają rozmiar do 3mm. Jest to wielkość porównywalna z ziarnkiem lnu czy sezamu. Gdy kleszcz jest po żerowaniu, pełny krwi zwiększa wielokrotnie swój rozmiar – przekraczając nawet 11mm. Samce kleszcza są mniejsze od samic – rosną do około 2,5mm.

2. Nimfa kleszcza – jak główka od szpilki

Młode osobniki (tzw. nimfy) mają niejednokrotnie mniej niż 0,5 mm, średnio osiągając 1 mm. To wielkość porównywalna z ziarnkiem maku lub główką od szpilki.

Jak wygląda kleszcz wbity w skórę?

Jeżeli mamy do czynienia z głodnym kleszczem lub nimfą – najczęściej na skórze widzimy tylko kropkę. Musimy się nieco bardziej przyjrzeć, aby gołym okiem zauważyć odnóża i zidentyfikować kleszcza. Właśnie z powodu małych rozmiarów pasożyta wiele osób nie wie albo nie pamięta, że miało kontakt z kleszczem. Dodatkowo ślina kleszczy zawiera substancje znieczulające i spowalniające proces krzepnięcia krwi – ukąszenie kleszcza może więc być bezbolesne i niezauważone.

jak wygląda kleszcz wbity w skórę

Do 50% pacjentów chorych na boreliozę zaprzecza ugryzieniu przez kleszcza podczas wywiadu.

| Jak dochodzi do zakażenia boreliozą?

Bakterie do organizmu człowieka dostają się w czasie penetracji kleszcza wraz z jego śliną lub wymiocinami. Po wkłuciu się kleszcza – bakterie Borrelia zajmują skórę, skąd w ciągu kilku dni potrafią się przedostać do wielu innych tkanek i narządów za pośrednictwem krwi.

Prawdopodobieństwo zakażenia człowieka rośnie wraz z czasem żerowania przyssanego kleszcza. Czas odgrywa tu fundamentalną rolę.

Żeby doszło do infekcji – kleszcz musi pozostawać w skórze człowieka co najmniej kilkanaście godzin!

Dowiedz się dlaczego tak łatwo można przegapić ukąszenie kleszcza? Pisaliśmy o tym tutaj

| Borelioza IgM – początek zakażenia

W momencie zakażenia organizm człowieka zaczyna walczyć z infekcją. W pierwszej kolejności produkuje przeciwciała IgM jako element pracy układu odpornościowego, które pojawiają się zazwyczaj w 2 – 3 tygodniu od zakażenia. Są to tak zwane przeciwciała wczesne.

Największa ilość przeciwciał IgM pojawia się w drugim miesiącu od zakażenia.

Przeciwciała IgM utrzymują się w krwiobiegu zakażonego pacjenta średnio do 6 miesięcy. Istnieją jednak badania, które pokazują obecność IgM nawet po 2 latach od zakażenia, a niekiedy mogą utrzymywać się przez cały okres choroby.

Najbardziej typowym objawem wczesnej boreliozy są zmiany skórne – pierścieniowaty rumień wędrujący oraz wysypki, które pojawiają się u około 40-50 % chorych. Dodatkowo występują inne objawy boreliozy takie jak: bóle mięśni i stawów, gorączka, objawy grypopodobne, zaburzenia czucia czy objawy ogólne związane z osłabieniem, częste bóle głowy. W takim przypadku należy udać się do lekarza.

test na boreliozę

Jak wykryć boreliozę? Kiedy wykonać test IgM?

Zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i  Lekarzy Chorób Zakaźnych (PTEiLChZ) zaleca się wykonanie pierwszego badania na boreliozę po upływie 3–4 tygodni od ukąszenia kleszcza.

Wynika to z faktu, że wytworzenie minimalnej ilości przeciwciał IgM (wczesnych) wykrywanych przez test z krwi – zajmuje organizmowi średnio od 2 do 4-6 tygodni. Unikamy w ten sposób uzyskania wyniku fałszywie ujemnego (gdy infekcja się rozwija, ale badanie jest wykonywane zbyt wcześnie).

Aby wykryć wczesną boreliozę należy wykonać badanie z krwi w laboratorium medycznym. Wówczas trzeba udać się do ośrodka zdrowia, w którym wykonują tego typu badania. Można je wykonać również prywatnie – cena wynosi około 45 zł za badanie jednej klasy przeciwciał. Większość laboratoriów zleca badania na boreliozę do bardziej specjalistycznych ośrodków. Na wynik czeka się w zależności od laboratorium – średni czas to 3 dni.

Alternatywą jest bardzo dokładny i czuły test na boreliozę z apteki, który wykrywa przeciwciała IgM w krwi pacjenta. Test może zostać wykonany samodzielnie przez pacjenta w warunkach domowych, co stanowi pomocny element profilaktyki i pomaga we wczesnym rozpoznaniu infekcji Borrelia.

Wykonanie badań i wykrycie infekcji umożliwia podjęcie skutecznej terapii oraz zwiększa prawdopodobieństwo wyleczenia. Pozytywny wynik badania na boreliozę oznacza, że pacjent w jakimś momencie został zakażony bakterią. Każdy wynik pozytywny musi zostać skonsultowany z lekarzem.

W przypadku większości chorych ilość przeciwciał IgM stopniowo spada i rozpoczyna się produkcja przeciwciał IgG (tzw. przeciwciał późnych).

| Borelioza IgG – rozwój infekcji

Na początku choroby przeciwciała IgM aktywują wiele mechanizmów walki z infekcją. Jednak to przeciwciała IgG są bardziej skutecznym „narzędziem” do zwalczania bakterii. Wynika to z faktu, że charakteryzują się wyższą swoistością. Duże ilości przeciwciał IgG (wysokie miana) mogą utrzymywać się przez wiele lat, nawet po zwalczeniu choroby.

Przeciwciała IgG są charakterystyczne dla poźniejszych stadiów boreliozy, gdzie obserwuje się np. zapalenie stawów, zapalenie skóry czy problemy neurologiczne.  Wysoki poziom IgG może być wykrywany nawet po bardzo wielu latach od remisji choroby.

Jeśli zauważyłeś ukąszenie kleszcza, objawy wczesnej boreliozy lub chcesz wykonać test IgM w ramach profilaktyki zamów tutaj

| Dowiedz się więcej

Jakie są typowe obawy boreliozy?

Czemu tak łatwo przegapić ukąszenie kleszcza?

Jak wygląda rumień wędrujący i co oznacza?

Bibliografia:

[1] Wojciechowska-Koszko I., Mnichowska-Polanowska M.: Serologiczna Diagnostyka Boreliozy Z Lyme w Praktyce Laboratoryjnej, Post. Mikrobiol., 2015, 54, 3, 283–290.

[2] Bielecki M., Kowal K.: Borelioza – diagnostyka, leczenie, powikłania. Terapia, 257, 50-57,2011.

[3] Biesiada G., Czepiel J., Leśniak M., Garlicki A., Mach T.: Analiza czynników epidemiologicznych, objawów klinicznych i markerów serologicznych w przebiegu boreliozy. Przegl. Epidemiol. 67, 181-183,2010.

[4] Flisiak R., Pancewicz S.: Diagnostyka i leczenie boreliozy z Lyme – zalecenia Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych, 2011.

[5] Gąsiorowski J., Witecka-Knysz E., Knysz B., Gerber H., Gładysz A.: Diagnostyka boreliozy. Med. Pr. 58, 439-447,2007.